مؤدیان میتوانند با ارائه مستندات، چکهای غیرمرتبط با شغل و تجارت خود را از مبنای محاسبه مالیات خارج کنند.
سازمان امور مالیاتی در محاسبات مالیاتی، وضعیت چکهایی را که صادرکننده آنها را پرداخت کرده و وجه از حساب وی کسر یا به حساب دریافتکننده واریز شده است، بهگونهای دقیق بررسی میکند که از محاسبه مضاعف گردش مالی مؤدیان جلوگیری شود. در این میان، تمرکز اصلی بر چکهایی است که به اشخاص ثالث انتقال یافته و وصول آنها مستقیماً در حساب دارنده اولیه منعکس نشده است.
️ تفکیک چکهای وصولشده از چکهای انتقالی
نکته کلیدی این سازوکار، تمایز میان دو مسیر گردش چک است. چکهایی که دریافتکننده اولیه شخصاً وصول میکند، به دلیل ثبت گردش مالی در حسابهای بانکی طرفین، تنها در بخش «تراکنشهای بانکی» بررسی میشوند و دوباره در بخش اطلاعات چکهای تجاری محاسبه نمیشوند؛ این امر از احتساب تکراری گردش مالی جلوگیری میکند. در مقابل، چکهایی که دریافتکننده اولیه آنها را وصول نمیکند و به شخص ثالث انتقال میدهد، با عنوان «چکهای تجاری انتقالی» در محاسبات مالیات مقطوع مشاغل موضوع تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم لحاظ میشوند.
به عبارت دیگر، صرف انتقال چک به شخص ثالث، بدون واریز مستقیم وجه به حساب دریافتکننده اولیه، از سوی سازمان بهعنوان نشانهای از فعالیت تجاری تلقی میشود.
️ سازوکار اعتراض و اعلام چکهای غیرتجاری
چون امسال نخستین سال اجرای این فرآیند است، سازمان امور مالیاتی سازوکاری مشابه «حسابهای مشکوک به تجاری» برای چکهای انتقالی نیز در نظر گرفته است تا مؤدی بتواند نسبت به تجاری تلقی شدن چکهایش اعتراض و درخواست تعدیل ثبت کند. مؤدی میتواند در سامانه سازمان اعلام کند که بخشی از چکهای انتقالی او به فعالیت غیرتجاری مربوط بوده است؛ برای نمونه، چکی بابت فروش ملک یا معاملهای شخصی دریافت شده و سپس برای خرید دیگری منتقل شده است. پس از این اعلام، محاسبه مالیات مقطوع بر اساس اطلاعات بررسیشده دوباره انجام میشود و مبالغی که ارتباطی با فعالیت تجاری مؤدی ندارد، از مبنا خارج میگردد.
️ شرط اثبات؛ صرف ادعا کافی نیست
اعلام غیرتجاری بودن چک انتقالی تنها با ادعا پذیرفته نمیشود. بر اساس دستورالعمل مالیات مقطوع عملکرد ۱۴۰۴، مؤدی باید مدارک اثباتکننده ارائه دهد تا در فرایند رسیدگی بررسی شود. بنابراین، برای چکهای انتقالی مرتبط با معاملات شخصی، مانند فروش ملک، لازم است مستندات مثبِت غیرتجاری بودن معامله، نظیر مبایعهنامه، سند انتقال یا مدارک مرتبط با معامله شخصی، در سامانه بارگذاری یا به سازمان ارائه شود.
سازوکار مالیاتی چکهای انتقالی را میتوان چنین خلاصه کرد:
چک وصولشده در حساب بانکی طرفین رصد میشود و دوباره در محاسبه چکهای تجاری تکرار نمیگردد؛ اما چک منتقلشده به شخص ثالث تجاری فرض میشود، مگر آنکه مؤدی با ارائه مدارک، غیرتجاری بودن آن را در سامانه اعلام و تعدیل دریافت کند. این طراحی هم از محاسبه مضاعف گردش مالی جلوگیری میکند و هم به مؤدیان امکان میدهد گردشهای شخصی و غیرشغلی خود را از مبنای مالیات خارج سازند.
علمدار سلیمانزاده