شماره نظریه : 7/1405/49
شماره پرونده : 1405-75-49
تاریخ نظریه : 1405/05/31
موضوع به زبان ساده چیست؟
بعضی افراد حساب بانکیشان را در دفترخانه «صلح عمری» میکنند؛ یعنی میگویند: تا زمانی که زندهام خودم از حساب استفاده میکنم، اما بعد از فوتم این پول مستقیم به شخص مشخصی برسد. سؤال این بود که بانک با چنین سندی چه باید بکند؟
پاسخ اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱) تشخیص اینکه سند واقعاً «صلح» است یا «وصیت»، با دادگاه است؛ چون بستگی به قصد واقعی طرفین دارد.
۲) سه حالت ممکن است پیش بیاید:
اگر صلحکننده تا آخر عمرش روی اصل پول و سود آن اختیار کامل داشته باشد (یعنی بتواند همه را برداشت کند و چیزی نماند)، این توافق با ماهیت صلح سازگار نیست.
اگر فقط حق استفاده از سود سپرده در طول عمر خودش باشد و اصل پول برای طرف مقابل بماند (و طرف مقابل فقط بعد از فوت به آن دست بزند)، این همان «صلح عمری» معتبر است و جزو ارث محسوب نمیشود؛ یعنی وراث نمیتوانند روی آن ادعا کنند.
اگر عوضِ قرارداد ناچیز باشد و معلوم شود قصد واقعی، وصیت بوده، سند حکم وصیت را دارد و تابع قواعد ارث و وصیت میشود (و فسخ آن هم به معنی رجوع از وصیت است).
۳) مالیات: بله؛ بانک باید طبق قاعده کلی، مفاصاحساب یا تأییدیه مالیاتی بگیرد و بعد وجه را بپردازد.
۴) حتی اگر بین وراث و ذینفع اختلاف شود، بانک مکلف است به سند رسمی اعتماد کند و طبق آن عمل کند؛ مگر اینکه دادگاه رأی متفاوتی صادر کند. (مبنای قانونی: ماده ۹ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول ۱۴۰۳)
نکته کاربردی برای مخاطب:
اگر کسی میخواهد موجودی حسابش بعد از فوت مستقیماً به فرد مشخصی برسد و وارد تقسیم ارث نشود، «صلح عمری» با فرمول درست (فقط انتفاع از سود در طول حیات) راه قانونی آن است؛ اما اگر فرمول سند اشتباه تنظیم شود، ممکن است کل سند باطل شود یا «وصیت» تلقی شود و حکم متفاوتی بگیرد./بازنشر