کلاسه پرونده: 89/344
شماره دادنامه: 139
مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري
شاكي: سازمان بازرسی کل کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه های شماره 35 مستمري ها مورخ 3/2/1381 و 37 مستمري ها مورخ 3/3/1382 سازمان تأمین اجتماعی
گردشکار:
قائم مقام سازمان بازرسی کل کشور و رییس کمیسیون تطبیق مصوبات دستگاه های اداری با قانون سازمان بازرسی کل کشور به موجب شکایت نامه شماره 87/40/ط/302 مورخ 17/6/1388، اشعار داشته است که:
” بخشنامه های شماره 35 مورخ 3/2/1381 و 3501 مورخ 3/3/1382 مستمري های سازمان تأمین اجتماعی از جهت انطباق با قانون در کمیسیون تطبیق مصوبات دستگاه های اداری این سازمان مورد بررسی قرار گرفت.
توجه جناب عالی را به نتیجه بررسي ها به شرح زیر معطوف مي دارد:
1-
سازمان تأمین اجتماعی با صدور بخشنامه های متوالی (در طول سالیان مختلف) حق برخورداری برخی از بازماندگان متوفای بیمه شده را 75% لحاظ نموده است. به طور نمونه:
الف- در مثال دوم بخشنامه شماره 35 مورخ 3/2/1381 بیان گردیده:
بیمه شده ای با داشتن 34 سال سابقه پرداخت حق بیمه در تاریخ 1/2/1381 فوت نموده و متوسط دستمزد آن مرحوم (موضوع تبصره 2 ماده 72 قانون) 1200 ریال مي باشد، لذا مستمری قابل پرداخت به بازماندگان واجد شرایط که شامل یک همسر و یک فرزند مي باشد، عبارت است از:
مجموع مستمری بازماندگان 459000 = 75% × 612000
ب- یا در مثال دوم بخشنامه شماره 3501 مورخ 3/3/1382 بیان گردیده:
بیمه شده ای با داشتن 12 سال سابقه پرداخت حق بیمه در تاریخ 1/2/1382 فوت نموده و میزان مستمری استحقاقی بازماندگان 1،000،000 ریال مي باشد، از مستمری قابل پرداخت به بازماندگان واجد شرایط که شامل یک همسر و یک فرزند مي باشد، عبارت است از:
مجموع مستمری بازماندگان 750000 = 75% × 1،000،000
مدیرکل امور فنی مستمري های سازمان تأمین اجتماعی در توجیه تعیین 75% سهم بازماندگان متوفی در بخشنامه های مذکور طی شماره 5303/5030 مورخ 3/3/1388 اعلام داشته است:
بنابه دلایل ذیل روش جاری سازمان مغایرتی با مفاد قانون پیشگفته ندارد:
الف- به موجب تبصره ماده مذکور «منظور از مستمری استحقاقی بیمه شده متوفی مستمری حین فوت او مي باشد …»
توضیح: ماده 83 قانون، سهم مستمری هر یک از بازماندگان بیمه شده متوفی را مشخص نموده است به طوری که در بند یک آن «میزان مستمری همسر بیمه شده متوفی»، در بند دو آن «میزان مستمری هر فرزند بیمه شده متوفی» و در ابتدای بند سه «میزان مستمری پدر و مادر بیمه شده متوفی» تعیین شده و در ادامه بند سه تاکید گردیده که «…. مجموع مستمری بازماندگان بیمه شده متوفی نباید از میزان مستمری استحقاقی تجاوز نماید…»، بنابراین «مستمری استحقاقی» در این ماده قانونی (جهت تبیین موضوع در تبصره ماده مذکور قانونگذار مستمری استحقاقی بیمه شده متوفی را مستمری حیث فوت او دانسته است) تنها به عنوان محاسبه و تعیین سهم هر یک از بازماندگان واجد شرایط مد نظر بوده است.
ب- معنای عبارت مجموع مستمری بازماندگان که در قانون فوق به کار برده شده (… مجموع مستمری بازماندگان بیمه شده متوفی نباید از میزان مستمری استحقاقی متوفی تجاوز نماید…) جمع پرداختی به بازماندگان واجد شرایط بیمه شده متوفی بوده، به بیان دیگر همان مبلغ قابل پرداخت به بازمانده یا بازماندگان است.
توضیح: با توجه به تعیین سهام هر یک از بازماندگان واجد شرایط در بندهای ماده 83 قانون، این مهم مدنظر قرار گرفته که حداکثر مستمری قابل پرداخت به این افراد مستمری استحقاقی بیمه شده متوفی در زمان فوت وی مي باشد. بنابراین در برقراری مستمری بازماندگان، مستمری استحقاقی بین بازماندگان واجد شرایط به نسبت سهام مقرر در ماده 83 قانون تقسیم مي گردد. مشروط بر اینکه در هر حال مجموع مستمری بازماندگان از حداقل دستمزد سال مربوطه کمتر نباشد. همان گونه که ملاحظه مي فرمایید قانونگذار در ماده قانونی مذکور از دو عبارت جداگانه « مستمری استحقاقی» و « مستمری بازماندگان» استفاده نموده است و بي تردید معنای عبارات فوق یکسان نبوده و جایگاه قانونی متفاوتی را در برخواهد داشت و این مهم در اقدامات سازمان جهت برقراری مستمری این عزیزان کاملاً محسوس است. به عنوان مثال اگر چنین فرض مي شد که عبارات مذکور معنای یکسانی دارند، در این صورت مبلغ مستمری قابل پرداخت به یک بازمانده تک نفره با مبلغ مستمری قابل پرداخت به بازماندگان چند نفره هیچ تفاوتی نداشته و در هر صورت صرفنظر از تعداد بازماندگان واجد شرایط، افراد موصوف به یک میزان از مزایای مستمری مربوطه بهره مند مي گردیدند، بنابراین قانونگذار شرط عدالت را مد نظر داشته و مستمری هر یک از بازماندگان را با توجه به سهام مربوطه تعیین نموده است که همین امر مبنای اقدامات قانونی این سازمان بوده است».
2 –
ماده 83 قانون تأمین اجتماعی مقرر نموده است:
« سهم مستمری هر یک از بازماندگان بیمه شده متوفی به شرح زیر مي باشد:
1- میزان مستمری همسر بیمه شده متوفی معادل پنجاه درصد مستمری استحقاقی بیمه شده است و در صورتی که بیمه شده مرد دارای چند همسر دایم باشد مستمری به تساوی بین آنان تقسیم خواهد شد.
2- میزان مستمری هر فرزند بیمه شده متوفی معادل بیست و پنج درصد مستمری استحقاقی بیمه شده مي باشد و در صورتی که پدر و مادر را از دست داده باشد مستمری او دو برابر میزان مذکور خواهد بود.
3- میزان مستمری هر یک از پدر و مادر بیمه شده متوفی معادل بیست درصد مستمری استحقاقی بیمه شده مي باشد. مجموع مستمری بازماندگان بیمه شده متوفی نباید از میزان مستمری استحقاقی متوفی تجاوز نماید.
هرگاه مجموعه مستمری از این میزان تجاوز کند سهم هر یک از مستمری به نسبت تقلیل داده مي شود و در این صورت اگر یکی از مستمری بگیران فوت شود یا فاقد شرایط استحقاقی دریافت مستمری گردد سهم بقیه آنان با توجه به تقسیم بندی مذکور در این ماده افزایش خواهد یافت. در هر حال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند کرد».
3-
اعضای کمیسیون یاد شده با عنایت به:
اولاً: مفاد بند 16 ماده 2 قانون تأمین اجتماعی که بیان مي دارد:
« مستمری وجهی است که طبق شرایط مقرر در این قانون به منظور جبران قطع تمام یا قسمتی از درآمد بیمه شده و در صورت فوت او برای تامین معیشت بازماندگان وی به آنان پرداخت مي شود».
ثانیاً: تکلیف مقرر در بند 3 ماده 83 قانون تأمین اجتماعی که پس از تعیین سهام هر یک از بازماندگان تصریح مي دارد، «…. در هر حال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند کرد».
ثالثاً: وحدت ملاک از دادنامه شماره 1588 مورخ 30/7/1384 شعبه 4 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری در خصوص شکایت شخصی به طرفیت سازمان تأمین اجتماعی دایر بر برقراری صددرصد مستمری که شعبه مذکور حکم به ورود شکایت وی داده است.
رابعاً: بخشنامه شماره 336 فنی مورخ 12/5/1354 موضوع راهنمای اجرای قانون مذکور در زمینه امور فنی که در زیر عنوان « سهم هر یک از بازماندگان از مستمری» تصریح نموده است، « تسهیم مستمری بازماندگان عیناً به ترتیبی است که در قانون بیمه های اجتماعی پیش بینی شده است… در هر حال بازماندگان از صددرصد مستمری استحقاقی متوفی استفاده خواهند نمود». لیکن سازمان تأمین اجتماعی در سنوات بعد با صدور بخشنامه های متوالی حق برخورداری صددرصد بازماندگان از مستمری متوفی را نادیده گرفته است. آخرین بخشنامه های مرتبط با این مورد، بخشنامه 35 مستمري ها مورخ 3/2/1381 و 3501 مورخ 3/3/1382 مي باشد که در مثال دوم در قسمت مثالها مستمری قابل پرداخت به همسر و یک فرزند متوفی را 75% لحاظ نموده و الباقی 25% را شامل آنها ندانسته است.
خامساً: غیرموجه بودن دلایل ابرازی مدیرکل امور فنی مستمري های سازمان مذکور در جوابیه شماره 5303/5030 مورخ 3/3/1388 که در توجیه اقدام غیرقانونی آن سازمان به جای ارائه مستند قانونی به تمایز و تفاوت مستمری استحقاقی با مستمری بازماندگان پرداخته و درصدد توجیه بخشنامه موصوف برآمده است.
” النهایه مثال های دوم بخشنامه های شماره 35 مورخ 3/2/1381 و 3501 مورخ 3/3/1382 سازمان تأمین اجتماعی بر خلاف نص صریح قسمت اخیر ماده 83 قانون تأمین اجتماعی تشخیص گردیده که بر این اساس و در اجرای تبصره 2 ماده 2 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور درخواست ابطال مصوبات یاد شده در این قسمت را دارد. خواهشمند است دستور لازم در خصوص طرح موضوع در هیأت عمومی دیوان صادر و از نتیجه تصمیمات آن مرجع این سازمان را مطلع فرمایند.”
– سازمان تأمین اجتماعی به موجب لایحه دفاعیه شماره 2565/7100 مورخ 15/8/1389، اعلام نموده است که:
1-
بند 16 ماده 2 قانون تأمین اجتماعی از جمله تعاریفی است که در جهت تبیین عنوان های مندرج در قانون تأمین اجتماعی مي باشد که در نهایت چنانچه در قانون مذکور عبارت مستمری درج شده باشد منظور مي بایست در چارچوب تعریف مزبور قرار گیرد.
2-
بند 3 ماده 83 قانون تأمین اجتماعی میزان مستمری هر یک از پدر و مادر متوفی را بیست درصد مستمری استحقاقی بیمه شده مقرر نموده و در ادامه بیان داشته که مجموع مستمری بازماندگان بیمه شده متوفی نباید از میزان مستمری استحقاقی متوفی تجاوز نماید. هرگاه مجموع مستمری از این میزان تجاوز کند سهم هر یک از مستمری بگیران به نسبت تقلیل داده مي شود و در صورتی که یکی از مستمری بگیران فوت شود یا فاقد شرایط استحقاقی دریافت مستمری گردد سهم بقیه آنان با توجه به تقسیم بندی مذکور در این ماده افزایش خواهد یافت و در هر حال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند کرد.
با عنایت به اینکه در بندهای سه گانه ماده 83 قانون تأمین اجتماعی سهام مقرر بازماندگان متوفی اعم از همسران و فرزندان و پدر مادر بیمه شده متوفی تعیین شده است بدین معنا که مبنای تعیین مستمری هر یک از بازماندگان سهام مقرر قانونی آنها مي باشد لذا در فرضی که بیمه شده متوفی دارای یک همسر و دو فرزند و پدر و مادر به عنوان بازمانده دارا باشد مي بایستی از صددرصد مستمری استحقاقی متوفی به همسر بیمه شده 50درصد و هر یک از فرزندان 25درصد و پدر و مادر نیز هرکدام بیست درصد براساس سهام تقسیم و تعلق گیرد. لذا با توجه به اینکه مجموع سهام مقرر بازماندگان 140 درصد مي باشد به ناچار مي بایست به نسبت هر سهم از آن کسر گردد تا مجموع سهام به صددرصد برسد. ضمناً چنانچه یکی از بازماندگان مستمری بگیر فوت شود یا فاقد شرایط استحقاقی دریافت مستمری گردد سهم بقیه آنان با توجه به تقسیم بندی مذکور در این ماده افزایش خواهد یافت و در هر حال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند کرد.
بنابراین با عنایت به مراتب فوق و اینکه قانونگذار در ماده مذکور و تبصره آن دو عبارت « مستمری استحقاقی» و « مستمری بازماندگان» را تصریح نموده که منظور از مستمری استحقاقی بیمه شده متوفی، مستمری حین فوت او مي باشد و در مورد بیمه شدگانی که در اثر هرنوع حادثه یا بیماری فوت شوند مستمری استحقاقی عبارت است از مستمری که برای بیمه شده از کارافتاده کلی حسب مورد برقرار مي شود، به عبارت دیگر برای مستمری بگیر بازنشسته و از کارافتاده کلی در صورت فوت، مستمری حین فوت او مستمری استحقاقی تلقی مي شود و برای بیمه شده ای که به هر دلیل فوت مي کند میزان مستمری استحقاقی عبارت است از جمع کل مزد یا حقوق بیمه شده که به مأخذ آن حق بیمه دریافت گردیده ظرف هفتصد و بیست روز قبل از وقوع حادثه یا بیماری که منجر به از کارافتادگی یا فوت شده است. بنابراین با توجه به مراتب فوق، قانونگذار مستمری استحقاقی که متعلق به بیمه شده اصلی است را با مستمری بازماندگان که به نسبت سهام مقرر در قانون به وی تعلق مي گیرد را تفکیک نموده است.
لذا سازمان تأمین اجتماعی وفق ذیل بند 3 ماده 83 قانون تأمین اجتماعی که بیان داشته (… در هر حال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند کرد) و اینکه منظور قانونگذار از عبارت صددرصد مستمری بازماندگان، صددرصد سهم متعلق به هر بازمانده مي باشد نه مستمری استحقاقی بیمه شده اصلی، مبادرت به تنظیم بخشنامه های معترض عنه نموده است.
3-
وحدت ملاک که همانا قیاس مي باشد و باید دارای شرایط و عواملی باشد که بتوان از آن استنباط صحیحی به عمل آورد بنابراین استدلال قاضی صادرکننده دادنامه شماره 1588 مورخ 30/7/1384 شعبه 4 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری را نمي توان دلیلی بر اثبات ادعای سازمان بازرسی کل کشور دانست لذا به نظر مي رسد قیاس به عمل آمده قیاس مع الفارق باشد.
4-
لازم به ذکر است در ماده 69 قانون بیمه های اجتماعی، سهام مقرر بازماندگان تعیین شده و از موضوع مورد نظر سازمان بازرسی کل کشور تصریحی به عمل نیامده است. بنابراین با عنایت به توضیحات مندرج در بند 2 لایحه دفاعیه، بخشنامه های معترض عنه وفق ماده 83 قانون تأمین اجتماعی تنظیم و جهت اجراء به واحدهای اجرایی ابلاغ شده است. بنابراین استناد شاکی به قانون بیمه های اجتماعی و اقرار به اینکه عیناً ماده 69 قانون تأمین اجتماعی منطبق با ماده 83 قانون تأمین اجتماعی مي باشد، صحیح نبوده و قابل ایراد مي باشد.
با عنایت به مراتب فوق و از آن جایی که بخشنامه های معترض عنه مستند به ماده 83 قانون تأمین اجتماعی تنظیم شده است و ادعای شاکی بلادلیل مي باشد. تقاضای رد شکایت شاکی مورد استدعاست.”
هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ فوق با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان علی البدل شعب دیوان تشكيل و پس از بحث و بررسي و انجام مشاوره با اکثریت آراء بـه شرح آتي مبادرت بـه صدور رأي مي نمايد.
رأی هيأت عمومي
به موجب ماده 83 قانون تأمین اجتماعی مصوب 3/4/1354، سهم مستمری هریک از بازماندگان بیمه شده متوفی در سه بند تعیین گردیده و در ادامه تصریح گردیده که مجموع مستمری بازماندگان بیمه شده متوفی نباید از میزان مستمری استحقاقی تجاوز نماید و هرگاه مجموع مستمری از این میزان تجاوز کند، سهم هریک از مستمری بگیران به نسبت تقلیل داده مي شود و در این صورت اگر یکی از مستمری بگیران فوت شود یا فاقد شرایط استحقاقی دریافت مستمری گردد سهم بقیه آنان با توجه به تقسیم بندی مذکور در این ماده افزایش خواهد یافت و در هرحال بازماندگان بیمه شده از صددرصد مستمری بازماندگان متوفی استفاده خواهند نمود. علیهذا مثال های دوم بخشنامه های شماره 35 و 37 مستمري های سازمان تأمین اجتماعی که مبین پرداخت مستمری در حق یک فرزند و همسر متوفی به میزان 75 درصد از مستمری بازماندگان متوفی مي باشد و در نتیجه بازماندگان متوفی از دریافت صددر صد مستمری استحقاقی متوفی محروم خواهند گردید، خلاف حکم مقنن در قانون فوق الذکر بوده و به استناد بند یک ماده و ماده 42 قانون دیوان عدالت اداری ابطال مي گردند./
رییس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
محمدجعفر منتظری
با سلام خدمت مدیران محترم . اینجانب …. ساکن شهرستان میاندوآب می باشم انتقاد ی داشتم اگر خدایی نگرده سه انگشت دست راست با نصف کف دستتان را از دست دهید به نظر شما ماهانه چقدر مستمری دریافت می کنید . من خدمتتان عرض میکنم در سال 1376 این حادثه ناگوار که تازه ازدواج کرده بودم برایم اتفاق افتاد بعد از 7 سال دوندگی بالاخره مبلغ مستمری ماهانه اینجانب را ماهانه مبلغ 35000 ریال اعلام کردند که می توانید از اداره تامین اجتماعی شهرستان میاندوآب تحقیق کنید جنابعالی بفرمایید بعد از 16 سال مستمری بنده 880000 تومان شده و یک مغازه نیز دارم که کل سرمایه ام 2 میلیون تومان نمی شود . آیا به نظر شما با دو فرزند میتوان زندگی کرد یا بایستی دنبال دزدی وکارهای خلاف برم تا بتونم حداقل شکم خانواده ام را سیر کنم . در ضمن توی اخبار و روزنامه ها نوشته بودند که مبلغ 5000000 ریال عیدی به مستمر بگیرها تعلق می گیرد در حالی که همه این حرفها دروغ محض بود شما خودتان را بجای اینجانب بگذارید من چیکار کنم . نزدیک های عید هم می باشم .به نظر شما خلاف کار – دزد – قاچاقچی و غیره از شکم مادرشان خلافکار و… بیرون میآیند نه این دولت وجامه است که باعث میشه مردم خلافکار میشوند . من شماره موبایلم را خدمتتان ارسال میکنم هر امری داشتید در خدمتم. با تشکر