تشریح استاندارد حسابداری شماره 44 لازم الاجرا از ابتدای سال 1405
استاندارد حسابداری شماره ۴۴ (اجارهها)
تغییرات بنیادینی در نحوه حسابداری قراردادهای اجاره (برگرفته از IFRS 16) ایجاد کرده است.
سازمان حسابرسی ایران در سالهای اخیر تلاش کرده است تا استانداردهای ملی را با استانداردهای بینالمللی همگام کند. استاندارد ۴۴ یکی از مهمترین گامها در این مسیر است. این همگرایی برای شرکتهای ایرانی که قصد ارتباط با سرمایهگذاران خارجی، مشارکتهای بینالمللی یا ورود به بازارهای جهانی را دارند، بسیار حیاتی است تا زبان مالی مشترکی با دنیا داشته باشند.
بزرگترین و مهمترین تغییر این استاندارد نسبت به استاندارد قدیمیتر (شماره ۲۱) این است که در سمت “اجارهکننده”، دیگر تمایزی بین اجاره عملیاتی و سرمایهای وجود ندارد. تقریباً تمام قراردادهای اجاره باید وارد ترازنامه (صورت وضعیت مالی) شوند تا تصویر واقعیتری از تعهدات و داراییهای شرکت به استفادهکنندگان ارائه شود.
همه قراردادهای اجاره مشمول این استاندارد هستند، به جز مواردی مانند: حقوق اکتشاف معادن، داراییهای زیستی (مثل کشاورزی)، امتیازات خدمات و مجوزهای داراییهای فکری (مثل نرمافزار، فیلم، حق اختراع) که استانداردهای خاص خود را دارند.
طبق این استاندارد یک قرارداد زمانی اجاره محسوب میشود که ”حق کنترل استفاده از یک دارایی مشخص” را برای یک بازه زمانی معین، در ازای دریافت مبلغی (مابهازا) منتقل کند.
برای احراز حق کنترل، اجارهکننده باید دو شرط داشته باشد:
– حق دستیابی به بخش عمده منافع اقتصادی حاصل از دارایی را در طول دوره داشته باشد.
– حق هدایت نحوه کاربرد و استفاده از آن دارایی زا در اختیار داشته باشد.
در گذشته، شرکتهای ایرانی میتوانستند با استفاده از “اجاره عملیاتی” از ثبت بدهیهای کلان در ترازنامه خودداری کنند و آنها را فقط به عنوان هزینه اجاره در صورت سود و زیان نشان دهند. استاندارد ۴۴ این “بدهیهای پنهان” را آشکار کرده و به ترازنامه میآورد. این موضوع به سهامداران، تحلیلگران بورس تهران و بانکها کمک میکند تا تصویر واقعیتری از تعهدات و ریسک مالی شرکتها داشته باشند.
ورود استاندارد حسابداری شماره ۴۴ (اجارهها) از سال 1405، شاخصهای کلیدی عملکرد شرکتهای بورسی را به این شرح تغییر میدهد:
افزایش EBITDA: از آنجا که هزینه اجاره جای خود را به “هزینه استهلاک” و “هزینه بهره (تأمین مالی)” میدهد، سود قبل از بهره، مالیات و استهلاک (EBITDA) شرکتها بهطور محسوسی افزایش مییابد.
افزایش بهای تمامشده و کاهش سود خالص در سالهای اول: روش جدید به گونهای است که در سالهای ابتدایی قرارداد، مجموع هزینه استهلاک و هزینه بهره بیشتر از مبلغ اجاره پرداختی است. این موضوع میتواند سود خالص (و به تبع آن EPS و سود تقسیمی DPS) شرکتهای بورسی را در سالهای اولیه اجرای استاندارد کاهش دهد.
افزایش نسبت بدهی: اهرم مالی شرکتها بالا می رود.
معافیت های شناخت در شناسایی اجاره طبق استاندارد 44
استاندارد حسابداری شماره 44 به اجارهکننده اجازه میدهد
1_ دارایی حق استفاده
یعنی حق استفاده از دارایی اجارهشده طی مدت اجاره.
2_ بدهی اجاره
یعنی تعهد اجارهکننده بابت پرداختهای اجاره در آینده.
اما استاندارد ۴۴ میگوید اجارهکننده میتواند تصمیم بگیرد الزامات استاندارد را برای دو گروه از اجارهها بهکار نگیرد:
الف. اجارههای کوتاهمدت
ب. اجارههایی که ارزش دارایی پایه آنها پایین است
نکته: این بند از واژه «میتواند» استفاده کرده است، نه «باید». پس این یک اختیار برای اجارهکننده است، نه الزام. یعنی اگر اجارهای کوتاهمدت باشد یا دارایی پایه آن کمارزش باشد، اجارهکننده مجاز است مدل کامل شناسایی دارایی حق استفاده و بدهی اجاره را اجرا نکند.
هدف این معافیت، سادهسازی حسابداری است.
